woensdag 18 maart 2015

Dankjewel, Denker des Vaderlands

Afgelopen vrijdag, vrijdag de dertiende, is filosoof René Gude overleden. Ik blogde al eerder over onze voormalige Denker Des Vaderlands (inmiddels heeft Marli Huijer zijn taak overgenomen), die vele mensen steun en troost heeft geboden. Mij in ieder geval!

Een atheist die - zoals Gude het formuleerde - 'de dood in de bek kijkt', heeft misschien niet zoveel aan een psychiater of een dominee, die heeft een filosoof nodig. Liefst een filosoof die weet wat jij doormaakt. En precies zo'n filosoof was René Gude.

Vorig jaar vertelde hij in diverse tv-programma's over zijn naderende dood, hoe hij daarmee omging, en over de troost van de filosofie. Hij was ondermeer te gast in De Wereld Draait Door, bij het EO-programma De Kist, en 24 uur met...René Gude (ook als je Theo Maassen niet trekt, tóch kijken, het is een prachtige uitzending).

De interviews die Wim Brands met Gude voerde voor de omroep Human werden tevens opgenomen in het boekje 'Sterven is doodeenvoudig, iedereen kan het'.
En onlangs verscheen 'Stand-up Filosoof', met daarin de interviews van Wilma de Rek (journalist van de Volkskrant) met Gude, over de meest uiteenlopende onderwerpen.
Of het nu over leven, dood, liefde, politiek, sport of religie gaat, zijn invalshoeken zijn altijd verfrissend, respectvol, wijs, en vol humor en optimisme.

Zelf was hij niet bang voor de dood. Hij vond veel troost bij oude filosofen als Epicurus: 'Als wij er zijn is de dood er niet, en als de dood er is, zijn wij er niet.'
Natuurlijk was hij verdrietig om wat hij los moest laten, maar niet bang.
En vaak zelfs gelukkig. Want dankzij de filosofie raakte hij niet overspoeld door emoties.

Volgens Gude zijn die emoties zelf namelijk het probleem niet. Emoties komen en gaan. Het is het denken zelf waarmee je energie pompt in de emoties, en ze langer laat duren. Dus eigenlijk moet je de rede zelf gebruiken om de rede in toom te houden. Waardoor emoties op een natuurlijke manier kunnen wegebben. Gude noemde dat 'humeurmanagement': 'Het is het midden weten te vinden tussen doorgaan of er niets aan de hand is, of denken "nu houdt alles op" en depressief op de bank gaan liggen'.

(Het zijn de 'twee klippen' waar ook psychiater, zenboeddhist en mindfulnesstrainer Edel Maex het over heeft tijdens zijn geleide meditatie 'Bestaansrecht'. Maar dat is een andere held van mij, waar ik een ander blog aan zal wijden. En hierbij geef ik meteen toe dat psychiaters bij nader inzien toch een rots in de branding kunnen zijn. En dominees ook, ongetwijfeld).

In een interview in NRC Handelsblad citeerde Gude de filosoof Aristoteles:
'De schoonheid van het karakter straalt als iemand onvermoeibaar de ene tegenslag na de andere incasseert, niet omdat hij ze niet voelt, maar omdat het iemand is met een onverwoestbaar goed humeur.' Dit was zeker van toepassing op Gude zelf.
'René zit zingend te werken.', zei zijn assistent kort voor Gude's overlijden.

Een tijdje terug blogde ik erover hoe irritant ik het vond als mensen zeiden dat ik maar vooral 'positief moest blijven'. Omdat het een dooddoener is. Omdat ze makkelijk praten hebben. Omdat je niet kunt zeggen dat altijd alles weer goed komt. Omdat het gekunsteld is, nep, om altijd alleen maar vrolijk te zijn. Pijn en verdriet horen ook bij het leven.

Dat neemt niet weg, dat het voor jezelf en je kwaliteit van leven wel prettiger is als je je niet al teveel laat meeslepen door destructieve emoties. En dat het voor je dierbaren dan ook iets minder moeilijk is om je bij te staan. Het is geen gemakkelijke opgave, en ik weet niet of het me tot het eind toe blijft lukken.
Maar Gude heeft me moed gegeven. Hij heeft de dood een héél klein beetje minder eng gemaakt. En tegelijkertijd heeft hij laten zien dat je tot het eind toe vol overgave van het leven kunt blijven houden.

Henry David Thoreau zei ooit: 'De kwaliteit van je dag beinvloeden, dat is de schoonste der kunsten'. Gude slaagde daarin tot de laatste snik.

Denker des Vaderlands, DANKJEWEL!


Edit januari 2016: Inmiddels zijn er ook twee mooie afleveringen op TV geweest van 'Kijken in de Ziel', met als thema 'Op de drempel'. Hierin zijn  Gude en anderen aan het woord over hun naderende dood. Vreemd genoeg voelde ik me juist gesterkt door deze uitzendingen. Wat een ongelofelijke veerkracht kunnen mensen hebben, als het er echt op aan komt...

6 opmerkingen:

  1. Bijzondere man he. Als ik hem hoorde praten dacht ik voortdurend, ja , o, ja , ja echt, ja!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ja, wat een geweldige man was dat. Echt een vent waar je nou eens werkelijk wat aan hebt! Zo jammer dat hij er niet meer is.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hij is een enorme inspiratie bron geweest voor velen denk ik. Mij heeft hij in ieder geval geïnspireerd, juist om dat humeurmanagement. Maar idd ook om te laten zien dat beide, zowel positief als negatief, bij het leven horen. Pracht mens!

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ik ken Rene Gude wel van de televisie, maar ik heb nooit iets van hem gelezen. Maar naar aanleiding van je blog heb ik nu een hoorcollege ken u zelf gereserveerd bij de bieb. Ik ben benieuwd. Zelf ben ik een groot fan van Laura Dolman ook stand-up filosoof. Ik probeer naar al haar voorstellingen te gaan maar helaas zijn dat er erg weinig de laatste jaren.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Die ken ik nog niet, ik ga eens kijken op YouTube.

      Verwijderen
  5. Dank voor het delen! Wat een fijne man om naar te kijken en te luisteren. Heerlijke stem ook. Ik heb nu het interview met Theo Maassen gekeken, ik kom terug!

    BeantwoordenVerwijderen