dinsdag 9 september 2014

Gezond Verstand-dieet versus Reptielenbrein

Als kind heb ik geleerd dat volkorenproducten gezond zijn. En dat melk 'moet', drie glazen per dag zelfs. Groente was iets vaags wat je 'bij' je aardappelen en je vlees at.
(Ik moest mijn groente natuurlijk wel opeten van mijn moeder, maar uiteraard vond ik de gebakken aardappeltjes en gehaktballetjes die ernaast lagen veel lekkerder en hartiger, en ze gaven bovendien een meer verzadigd gevoel.)



Nu staan al die ideeën op de helling: evolutionair gezien zou onze spijsvertering helemaal niet berekend zijn op tarwe, en al helemaal niet op gemanipuleerd voedsel. We zouden meer scharrelwezens zijn, zoals onze voorouders op de savanne, die leefden van bessen, noten, zaden, wortels, knollen, stengels, bladeren, vruchten, insecten, en af en toe wat vis of vlees.
Van rood vlees mogen we ook weer niet teveel eten, veel mensen blijken melk niet goed te kunnen verdragen, en ik las pas ook dat er een relatie schijnt te bestaan tussen zuivel en hormoongerelateerde borstkanker. Het duizelt me als ik al die verhalen lees, vooral als er dan ook weer tegengeluiden komen: het zou allemaal nog onvoldoende bewezen zijn, de onderzoeken zijn nog in een te pril stadium, et ceterea. Wat moet je met al die info?

Ik snap wel dat artsen en diëtisten conservatief zijn. Ze kunnen niet meegaan in elke hype en later weer tegen patiënten zeggen: 'O nee, het klopt toch niet, we gaan het toch weer anders doen.' Ze wachten dus tot het onderzocht is, nog een keer onderzocht, gedriedubbelcheckt en onomstotelijk bewezen.

Maar als je de dood eenmaal in de ogen gekeken hebt, dan kan je daar niet op wachten. Een heleboel invloeden heb je niet in de hand, we zijn kwetsbare wezens, we kunnen allemaal ziek worden, pech hebben, ongelukken krijgen, en dood gaan we sowieso allemaal. Als we eenmaal ziek zijn, kan het dat we niet meer genezen, hoe graag we ook willen en hoe hard we ook ons best doen. Maar je wilt toch in ieder geval het kleine beetje invloed uitoefenen dat je wel hebt. Want dat zou zomaar net het verschil kunnen maken, je weet maar nooit.

Eén ding is zeker: het maakt wel degelijk uit welk voedsel je erin stopt. Ze zeggen niet voor niets: 'Je bent wat je eet.' Je voedsel levert bouwstoffen voor elke nieuwe cel.
Je hoeft maar naar de film Supersize Me te kijken om te zien dat het niet goed met je gaat als je leeft op een dieet van louter junkfood. En dan is er nog die documentaire, Fat, sick and nearly dead, die de andere kant van het spectrum toont, en laat zien hoe je binnen zestig dagen op kunt knappen als je zou leven op niets dan sapjes.
Of het onderzoek waarin een groep mensen het Gorilla-dieet volgde en genas van ondermeer diabetes en auto-immuunziektes. Okee, het zijn extremen, maar het geeft wel aan dat het heel veel uit kan maken voor je conditie wat je wel of niet eet. En dus ook op je kans op herstel na ziekte.


Wat is wijsheid? Hoe laat je je niet teveel meeslepen in allerlei hypes, zonder meteen weer in oude slechte gewoontes te vervallen? Ach, de laatste tijd probeer ik me maar te houden aan mijn eigen Gezond Verstand-dieet:

- Mijn gezond verstand zegt dat plantaardig voedsel veel meer omvat dan alleen dat armetierige vakje 'groente en fruit' in de Schijf Van Vijf. Ik kan mijn bord helemaal vol leggen met allerlei delen van planten, in allerlei kleuren en smaken: bladgroenten, noten, zaden, knolletjes, stengelgewassen, wortels en vruchten. En dan hoeven er echt niet elke dag vlees, rijst, pasta of aardappelen bij. Wel regelmatig paddenstoelen, want daar ben ik gek op. Er is voor zover ik weet geen dieet dat zegt dat het eten van planten en paddenstoelen slecht voor je is, zolang ze niet giftig zijn tenminste.

- Mijn gezond verstand zegt me dat het eigenlijk wel vreemd is dat we melk drinken. Melk is bedoeld voor het kalfje. Volwassen koeien drinken geen melk meer. Wij zijn de enige diersoort die ons hele leven melk blijven drinken, ook nog van een ander zoogdier. En dan heb ik het nog niet eens over de manier waarop koeien gehouden, gevoerd en behandeld worden. Het zou me niets verbazen als er een relatie bestaat tot het gebruik van zuivel en veel welvaartsziekten waar we op het moment last van hebben.

- Mijn gezond verstand zegt me dat we veel teveel suiker en 'verbeterende' toevoegingen binnen krijgen als we het bereiden van ons voedsel over laten aan fabrikanten. Die toevoegingen (ja, die zitten ook in brood, aanstellerige yoghurtdrankjes en sinaasappelsap in een pak) zijn alleen maar bedoeld om de houdbaarheid te verhogen en de slechte smaak te verdoezelen.

Tot zover mijn gezond verstand. Mijn smaakpapillen zeggen - zoals bij de meeste mensen, denk ik - iets totaal anders. Ik ben gek op volle melk, yoghurt, roomboter, overjarige brokkelkaas, stoofvlees, pizza, patat van Bram Ladage, koekjes van Koekela en saucijzenbroodjes van de patissier hier om de hoek.

De hunkering naar dit soort 'troostvoer' ligt stevig verankerd in het oudste deel van onze hersenen, het zogenaamde Reptielenbrein. Het hersendeel waar de verslaving gehuisvest is, en de blinde volgzaamheid. Waardoor we eerder geneigd zijn te kijken naar de genotsvoordelen op korte termijn, en niet naar de  gezondheidsvoordelen op lange termijn.

Wat ook niet meehelpt zijn de mensen om me heen die vinden dat ik 'mezelf af en toe ook iets lekkers moet gunnen.'
Als iedereen vindt dat ik dat in hún gezelschap moet doen, schiet het natuurlijk voor geen meter op. En waarom zou 'jezelf iets lekkers gunnen' gelijk zou moeten staan aan 'het naar binnen harken van gemaksvoedsel'? Alsof ik niet lekker eet wanneer ik een bordje shiitake met gerookte zalm, spinazie en pijnboompitjes klaarmaak!

Twee goeie tips van Michael Pollan (uit het boekje 'Echt Eten'):

1. Gun jezelf zoveel junkfood als je wilt, zolang je het maar zelf klaarmaakt. Maak zelf die appeltaart, bak zelf die patat. (Wedden dat je het dan minder vaak eet? We eten teveel junkfood omdat het overal voor handen is...)
2. 'Zondig' alleen op dagen waar de Z in zit, en hou je daar aan. (Dus voor niet stiekem de dinzdag en de woenzdag in)

Het blijft lastig... Hoe vergaat dit jullie? Is dit herkenbaar, en zo ja, hoe los je dit dan op?

15 opmerkingen:

  1. Ik vind het net zo lastig als jij. Ik heb nu wel het boek Eet meer van Karine Hoenderdos gelezen. Hier staat veel nuchtere info in, dat vond ik verfrissend.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik las net de recensie, en het lijkt me wel interessant!

      Verwijderen
  2. Jazeker herken ik dit! Zoals je weet ben ik zelf enorm bezig met gezond eten. Ik gebruik niet alleen mijn gezonde verstand maar experimenteer ook om te kijken wat voor mij werkt. En zo knap ik echt steeds meer op.
    Voor wat betreft smaakpapillen en troostvoer: dat klopt! Maar ook dat je smaak als je anders gaat eten (suikervrij) heel erg verandert. Troostvoer heeft voor mij nu een andere betekenis gekregen. Ik hoef mezelf niet meer vol te proppen met suiker om me goed te voelen.
    Voor wat betreft de buitenwereld: ik leg (wel op mijn blog maar niet daarbuiten) niet echt meer uit waarom ik eet zoals ik eet. Maar ik laat het wel zien als mensen hier komen eten en dan zijn ze meteen om. Want dan ontdekken ze dat 'anders' eten ook heel lekker kan zijn.
    Ik doe aan verleiden en niet aan bekeren ;-).

    Dat boek ken ik niet Breien Maar, ik ga eens op zoek, dan je voor de tip!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dat is een mooie om te onthouden: 'Ik doe aan verleiden, niet aan bekeren.'

      Verwijderen
  3. Vind dat ook lastig, wat is nu waar? Geen idee en zo lang de experts nog met elkaar vechten weet ik het zeker niet. Maar het eten eten waar mensen vroeger groot en sterk van werden, lijkt me beter dan alle bewerkte troep waar we nu van die zieke gedrochten van worden. Je hoeft toch maar de mensen in de rij van de supermarkt te bekijken om te zien dat het ons niet goed gaat... Maar ik bezwijk ook geregeld voor bier, kaas, pizza of friet terwijl ik denk dat je gezonder bent door wat je niet eet, dan door wat je wel eet.

    Ken je het blog van Nienke/ Groene Vrouw? http://www.groenevrouw.nl/ (doet het nu even niet, maar normaal een heel informatieve en leuk geschreven blog over Echt Eten.
    En dit blog vind je misschien ook leuk: http://melchiormeijer.wordpress.com/
    In elk geval een schat aan informatie van een toch best hardcore paleo wetenschapsjournalist.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Nee, die blogs ken ik nog niet, ik ga ze even checken!

      Verwijderen
  4. Volgens mij is er binnen de voedselwetenschap helemaal niet zoveel tegenstrijdigheid als hype dieeten ons willen doen geloven. Mijn lees/kijktips : eat to live van dr. Fuhrman, en kijk ook eens naar dr. Esselstyn bij tedx op yo.utube.

    Ik eet bijna geen vlees, vis en al helamaal geen zuivel. Als ik vlees eet dan is het maximaal 1 keer in de week een kleine (bio) portie. Ik geloof echt dat zuivel en dierlijke producten zeer schadelijk zijn voor onze gezondheid. Ik las een mooie spreuk:
    ' Every time you eat or drink you are either feeding disease or fighting it'
    Dat vind ik wel heel raak.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Wat zegt je lijf,als je bepaalde voedingsmiddelen juist wel of niet eet? Bevalt het goed,dan is het een kwestie van de gewoonte laten inslijten. Deze verstokte broodeter,maakt nu soms groenten al ontbijt. Dat had ik twee jaar geleden niet geloofd.Enne...er zijn zoveel gezonde lekkenijen klaar te maken.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Die twee tips kan ik wel iets mee.
    Heb je spullen zelfgemaakt, koek, taart etc, dan besteed je meer aandacht aan aandachtig opeten en niet een hele rol koekjes achter elkaar opderdepop (in mijn geval dan...), omdat je weet hoeveel werk erin zit. Ik noem het mindfull eten.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Mijn reptielenbrein wint het nog veels te vaak. En wil me dan ook vertellen dat we door de bomen het bos niet meer zien met al die voedseltheorieen, en dus f*ck it dan ook allemaal maar. Maar ik heb ook heus ergens een gezond verstand dat zelf wel kan bedenken wat goed is en wat niet. Ik zag laatst een goede documentaire voor in het rijtje: Forks over knives, waarin wetenschappers aan het woord kwamen over de relatie tussen zuivel en ziektes (tumoren, botontkalking, etc). Weet niet of die online te zien is, ik heb een -pss- illegaal gedownloade versie.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. De (natuur)arts die mijn klachten voor het eerst niet wegwimpelde maar heel serieus nam, gaf me een hele lijst met do's en don'ts mee en de basis is om vooral niet-geknutseld eten te eten, bij voorkeur biologisch. Dus o.a. geen pakjes en zakjes, geen geraffineerde suikers, geen tarwe en roggeproducten. Ik at al jaren zuivelvrij (op een kommetje magere yoghurt na want dat verdraag ik wel).

    Koop ik glutenvrije producten dan zit er vaak suiker (en andere troepjes) in dus meeste bak ik inmiddels zelf. Ik doe bewuster boodschappen, kook met meer plezier en geniet nog meer van wat er op mijn bord ligt. Waarschijnlijk ook omdat ik gelijk merk als ik iets gegeten heb wat niet op mijn menukaart staat; dan laat je het vanzelf wel weg.

    Thuis gaat het me prima af, maar uit eten gaan of bij een ander aanschuiven vind ik lastig, dus dat vermijd ik toch zoveel mogelijk. Soms best jammer maar voor nu de beste optie.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. tja... wat kan ik hier nog aan toevoegen. Mensen slaan altijd een beetje door in extremen ofzo. Ik vind de 2 tips ook wel goed.
    Ken je trouwens het boek 'antikanker' van dr.david servan schreiber? Ik vond het zeker de moeite waard om te lezen en heeft me echt wel aan het denken gezet.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik heb het zelf niet gelezen. Iemand vertelde dat deze man beweerde dat je kanker 'weg kon denken', en dat werkt op mij als een rooie lap op een stier. Het leek me weer zo'n orenmaffia-boek. Maar zolang ik het niet echt gelezen heb, kan ik er eigenlijk ook niet over oordelen, misschien ligt het wel genuanceerder.

      Verwijderen
    2. Dat laatste slaat op een ander boek van David Servan Schreiber: Uw brein als medicijn'. Dat boek heb ik ook niet gelezen, om dezelfde reden als jij hierboven noemt.
      Het boek 'Antikanker' ligt veel meer in de lijn van wat je hierboven bespreekt, Fluitekruid. Ik vond het een ijzersterk boek en ik ben behoorlijk sceptisch/kritisch als iemand zomaar at random van alles gaat beweren...
      Servan Schreiber heeft 20 jaar geleefd met een hersentumor, maar is een aantal jaren geleden overleden aan een recidive. Toch 20 jaar volgehouden met zijn veranderde kijk op voeding en leefstijl. Terwijl hij een heel slechte prognose had.

      Verwijderen
    3. Ja, ik heb het boek inmiddels gelezen, en ook al een paar leefstijladviezen overgenomen. Baat het niet, dan schaadt het niet, toch? Als het niets doet voor je levensduur, dan toch in ieder geval voor je levenskwaliteit.
      Ik vond niet alles evenveel hout snijden, maar nieuwe inzichten op het gebied van de orthomoleculaire biologie ondersteunen wel een groot deel van zijn verhaal.
      Het is de moeite van het proberen wel waard!

      Verwijderen